Category Archives: Ứng dụng và điều trị

Điều trị bằng tế bào gốc đã được thực hiện trong nhiều thập kỷ qua, và đã có những bước tiến lớn trong việc điều trị các căn bệnh hiểm nghèo. Mặc dù vậy, điều trị bằng tế bào gốc là một thủ tục phức tạp và tốn kém, bạn sẽ trải qua nhiều giai đoạn trong quá trình cấy ghép và đối mặt với những rủi ro tiềm ẩn.

Bài viết này, Medeze sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ chế điều trị bệnh của tế bào gốc, những bệnh lý nào đang điều trị được, chi phí và những rủi ro phải đối mặt trong quá trình điều trị và nhiều hơn thế nữa.

Lưu trữ tế bào gốc chữa được những bệnh nào?

Theo định nghĩa, tế bào gốc (stem cell) là các tế bào chưa biệt hóa có thể biến thành các tế bào cụ thể, khi cơ thể cần chúng.

Tế bào gốc có khả năng biệt hoá thành nhiều loại tế bào khác để thay thế cho các tế bào bị mất đi do lão hóa hay tổn thương. Cơ chế hoạt động này của tế bào gốc là tiềm năng lớn giúp chữa lành những thương tổn thông qua khả năng tái tạo, thay thế, sửa chữa.

Ứng dụng của tế bào gốc trong y học còn rất nhiều tiềm năng
Ứng dụng của tế bào gốc trong y học còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai phá

Bằng cách hướng dẫn các tế bào gốc biệt hóa theo một cách nhất định, các nhà khoa học có thể sử dụng chúng để phát triển một loại mô hoặc cơ quan cụ thể.

Ví dụ, các bác sĩ đã sử dụng tế bào gốc từ ngay bên dưới bề mặt da để tạo mô da mới. Sau đó, tế bào gốc này có thể chữa lành vết bỏng nặng hoặc vết thương khác bằng cách ghép mô này lên vùng da bị tổn thương, và da mới sẽ mọc trở lại.

Tế bào gốc có tiềm năng điều trị nhiều loại bệnh. Tuy nhiên, con đường từ phòng thí nghiệm đến bệnh viện là một con đường dài. Trước khi thử nghiệm những tế bào đó trong một căn bệnh ở người, các nhà nghiên cứu phải phát triển đúng loại tế bào, tìm cách kiểm tra những tế bào đó và đảm bảo tế bào đó an toàn trên động vật trước khi chuyển sang thử nghiệm trên người.

Lưu trữ tế bào gốc ứng dụng điều trị cụ thể những bệnh nào?

Theo CIRM, phương pháp điều trị bằng tế bào gốc được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất là cấy ghép tế bào gốc máu để điều trị các bệnh và tình trạng của hệ thống miễn dịch và máu, hoặc để phục hồi hệ thống máu sau khi điều trị các bệnh ung thư.

Hơn nữa, từ những năm 1980, tế bào gốc của da đã được sử dụng để cấy ghép da cho những bệnh nhân bị bỏng nặng trên diện tích rất lớn của cơ thể.

Một số ứng dụng khác của tế bào gốc, đối với một loạt các bệnh lý đang được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng. Vẫn còn quá sớm để biết liệu có ứng dụng nào trong số này sẽ hoạt động hay không. Chúng tôi cần bằng chứng thu thập được thông qua quá trình thử nghiệm lâm sàng để xác định liệu phương pháp điều trị được đề xuất có an toàn, hiệu quả và tốt hơn các phương pháp điều trị hiện có hay không.

Có một số thử nghiệm lâm sàng đang diễn ra hoặc đã hoàn thành liên quan đến tế bào gốc. Bao gồm:

  • Thoái hóa điểm vàng
  • Tình trạng thần kinh, chẳng hạn như bệnh Parkinson, bệnh Huntingdons và bệnh thần kinh vận động .
  • Bệnh tiểu đường
  • Tổn thương tủy sống
  • Nhồi máu cơ tim
  • Đa xơ cứng
  • Bệnh bạch cầu
  • Tổn thương sụn hoặc gân…

Thông thường điều trị bằng tế bào gốc không sử dụng đơn lẻ mà được sử dụng kết hợp với các phương pháp khác để có hiệu quả tối ưu. Dưới đây là 8 bệnh lý mà liệu pháp tế bào gốc đã được sử dụng tại Việt Nam:

  1. Viêm khớp
  2. Ung thư
  3. Parkinson
  4. Bệnh tim
  5. Bệnh đa xơ cứng
  6. Bệnh tiểu đường
  7. Đau cơ xơ hóa
  8. Bệnh thận

Viêm khớp

Điều trị bệnh xương khớp bằng tế bào gốc
Điều trị bệnh xương khớp bằng tế bào gốc

Viêm khớp là một tình trạng viêm ảnh hưởng đến khớp của chúng ta. Liệu pháp tế bào gốc có thể giúp sửa chữa sụn khớp bị hư hỏng và bằng cách giảm viêm xảy ra trong và xung quanh khớp.

Bệnh ung thư

Theo MSK, cấy ghép tế bào gốc có thể được sử dụng để điều trị bệnh bạch cầu và ung thư hạch , thay thế các tế bào đã bị tổn thương bởi căn bệnh này. Các bệnh về máu phổ biến nhất như bạch cầu cấp tính, tăng bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu bẩm sinh, thiếu máu bất sản…

Bệnh Parkinson

Tế bào gốc có thể được sử dụng để sửa chữa các tổn thương thần kinh xảy ra trong bệnh Parkinson và nghiên cứu mới cho thấy liệu pháp này có thể giúp thay thế các tế bào não sản xuất dopamine bị bệnh này phá hủy.

Bệnh tim

Tái tạo tim bằng liệu pháp tế bào gốc đang được sử dụng để giúp những bệnh nhân bị đau tim, bệnh nhân suy tim và thậm chí cả những bệnh nhân mắc bệnh mạch máu lớn và nhỏ. Trong mỗi trường hợp, mục tiêu điều trị là cho phép các tế bào gốc sửa chữa và thay thế các mô bị hư hỏng trong tim và mạch máu.

Bệnh đa xơ cứng

Tế bào gốc đang được sử dụng để giúp sửa chữa các tổn thương thần kinh và các nghiên cứu cho thấy chúng cũng có thể di chuyển trực tiếp đến các tổn thương não và cải thiện sức khỏe tế bào não. Tế bào gốc cũng giúp kiểm soát hoạt động bất thường của hệ thống miễn dịch.

Bệnh tiểu đường

Tế bào gốc có thể giúp thay thế các tế bào beta bị thiếu hoặc bị hư hỏng, các tế bào đặc biệt trong tuyến tụy sản xuất insulin. Cả bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 đều liên quan đến các vấn đề với tế bào beta (hoặc không có đủ – hoặc bất kỳ tế bào beta hoặc các tế bào không hoạt động bình thường). Liệu pháp tế bào gốc có thể hữu ích ở những bệnh nhân mắc một trong hai loại.

Đau cơ xơ hóa

Tế bào gốc có thể rất hữu ích trong việc điều chỉnh các phản ứng viêm, bao gồm cả chứng viêm được cho là có liên quan đến đau cơ xơ hóa. Chúng cũng có thể giúp sửa chữa và tái tạo các tế bào thần kinh bị tổn thương có thể “hoạt động sai”, gửi tín hiệu đau khi không có kích thích gây đau.

Bệnh thận

Vì tế bào gốc có khả năng biến đổi thành nhiều loại tế bào khác, bao gồm cả mô thận, chúng được sử dụng để điều trị cả chấn thương thận cấp tính và mãn tính và bệnh thận. Mục đích là để thay thế các tế bào bị hư hỏng và các tế bào đã bị mất đi do tổn thương mô.

Danh sách này chưa đầy đủ. Tùy thuộc vào tiền sử bệnh và các triệu chứng của bạn, các bác sĩ cũng có thể đề nghị liệu pháp tế bào gốc cho các bệnh lý khác.

Bảng tóm tắt về các ứng dụng điều trị bệnh hiện nay của từng loại tế bào gốc.

Loại tế bào Nguồn cung cấp Ứng dụng điều trị hiện nay
Tế bào gốc máu Tủy xương, máu cuống rốn… Các bệnh về máu như bệnh bạch cầu, đa u tủy…
Tế bào gốc trung mô Mô dây rốn, mô mỡ, tủy xương… Các bệnh miễn dịch, thoái hóa… như thoái hóa khớp gối, tiểu đường, Parkinson…
Tế bào gốc biểu mô Màng dây rốn… Các bệnh về da, mắt, thần kinh như bỏng, thoái hóa điểm vàng, thoái hóa biểu mô thần kinh…

Xem thêm: Có bao nhiêu loại tế bào gốc?

Chi phí điều trị bệnh bằng tế bào gốc hiện nay

Số tiền chi trả cho điều trị bằng tế bào gốc hiện nay còn khá cao, tham khảo chi phí ghép tế bào gốc tại viện huyết học và truyền máu trung ương (sau khi đã trừ chi phí được hưởng bảo hiểm y tế) dao động khoảng:

  • Ghép tế bào gốc tự thân: Khoảng từ 100 – 200 triệu đồng;
  • Ghép tế bào gốc đồng loài phù hợp HLA (từ nguồn máu dây rốn hoặc tế bào gốc máu ngoại vi/tuỷ xương của anh chị em ruột): Khoảng 400 – 600 triệu đồng;
  • Ghép tế bào gốc nửa hoà hợp (ghép haplotype – từ nguồn tế bào gốc của bố/mẹ hoặc anh chị em ruột nửa hoà hợp): Khoảng 600 -700 triệu đồng;
  • Ghép tế bào gốc từ máu dây rốn cộng đồng: Khoảng 600-800 triệu;
  • Ghép nửa hoà hợp kết hợp với tế bào gốc máu dây rốn cộng đồng: Chi phí có thể dao động từ 1 tỷ – 1,2 tỷ đồng.

Chi phí điều trị bằng tế bào gốc sẽ khác nhau tùy thuộc bệnh lý điều trị.

Rủi ro

Tế bào gốc được cấy ghép, giống như bất kỳ cơ quan được cấy ghép nào, có thể được hệ thống miễn dịch ghi nhận là ngoại lai và sau đó bị đào thải. Trong các ca cấy ghép nội tạng như gan, thận hoặc tim, người ta phải dùng thuốc ức chế miễn dịch trong suốt phần đời còn lại của họ để ngăn hệ thống miễn dịch nhận ra cơ quan đó là ngoại lai và phá hủy cơ quan đó.

Điều trị bằng tế bào gốc có nhiều tiềm năng lẫn rủi ro
Điều trị bằng tế bào gốc có nhiều tiềm năng lẫn rủi ro phải đối mặt

Khả năng hệ thống miễn dịch từ chối cấy ghép dựa trên tế bào gốc phụ thuộc vào nguồn gốc của loại tế bào đó.

Tế bào gốc của chính người đó hoặc thành viên trong gia đình là một sự lựa chọn hoàn hảo về mặt di truyền. Hệ thống miễn dịch có thể sẽ bỏ qua các tế bào được cấy ghép đó, coi nó như một phần bình thường của cơ thể.

Tuy nhiên, một số ý kiến ​​cho rằng ngay cả khi các tế bào được kết hợp hoàn hảo, chúng có thể không hoàn toàn thoát khỏi sự thông báo của hệ thống miễn dịch. Ví dụ, các tế bào ung thư có cấu tạo di truyền giống như các mô xung quanh, tuy nhiên hệ thống miễn dịch thường sẽ xác định và tiêu diệt các khối u sớm. Cho đến khi có thêm thông tin từ các nghiên cứu trong tương lai, sẽ rất khó để biết liệu các tế bào gốc của chính  bệnh nhân được cấy ghép có khả năng thu hút sự chú ý của hệ thống miễn dịch hay không.

Tế bào gốc từ người hiến tặng khác sẽ không khớp với tế bào gốc của người được cấy ghép về mặt di truyền. Hệ thống miễn dịch của người đó sẽ nhận ra những tế bào đó là ngoại lai và loại bỏ nó trừ khi người đó sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch mạnh.

Ứng dụng điều trị bệnh bằng tế bào gốc là vô cùng lớn trong tương lai

Việc sử dụng các loại tế bào gốc để điều trị các bệnh khác hiện đang được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trong các thử nghiệm lâm sàng. Các nhà nghiên cứu đang cố gắng tìm ra cách tốt nhất để cung cấp tế bào gốc cho bệnh nhân, các tế bào đi đến đâu trong cơ thể và chúng tồn tại được bao lâu trong cơ thể người bệnh.

Quy trình căn bản của nghiên cứu y khoa là đi từ nghiên cứu cơ bản đến thử nghiệm lâm sàng. Nghiên cứu cơ bản để biết về cơ chế ảnh hưởng đến bệnh lý. Các giai đoạn nghiên cứu lâm sàng nhằm đánh giá hiệu quả và an toàn của một liệu pháp điều trị. Đa số (có thể hơn 90%) các liệu pháp có triển vọng trong nghiên cứu cơ bản, nhưng thất bại khi triển khai sang nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân.

Có những trở ngại lớn cần vượt qua trước khi các phương pháp điều trị tế bào gốc trong các nghiên cứu có thể đến được với người bệnh. Chúng ta phải luôn tách biệt khoa học dựa trên bằng chứng khỏi những tuyên bố sai lệch về tiềm năng của tế bào gốc để chữa các bệnh khó chữa.

Nguồn tham khảo