Category Archives: Tế bào gốc

Bạn đã từng nghe nói về tế bào gốc trên truyền hình, báo chí, các thông tin trên mạng xã hội và đã tự hỏi liệu tế bào gốc là gì mà có thể điều trị các bệnh hiểm nghèo, hoặc được sử dụng trong các phương pháp làm đẹp da?

Bài viết này Medeze sẽ cung cấp một số câu trả lời cho các câu hỏi thường gặp nhất về tế bào gốc.

Khái niệm về tế bào gốc. Tế bào gốc là gì?

Tế bào gốc (còn gọi là stem cell) là các tế bào đặc biệt trong cơ thể. Chúng là tế bào duy nhất có 2 khả năng: nhân bản chính nó và biệt hoá thành tế bào khác. Chúng có thể trở thành các tế bào chức năng, khi cơ thể cần chúng. Chúng là một loại tế bào đặc biệt hơn so với tất cả những tế bào khác có trong cơ thể. Chúng có thể trở thành bất kỳ tế bào nào mà cơ thể cần, và chúng cũng có thể tự nhân bản – 2 tính năng đặc trưng mà chỉ có ở tế bào gốc.

Các nhà khoa học và bác sĩ quan tâm đến tế bào gốc vì chúng giúp giải thích cách một số chức năng của cơ thể hoạt động và đôi khi chúng hoạt động sai như thế nào.

Tế bào gốc cũng cho thấy nhiều hứa hẹn trong việc điều trị một số bệnh hiện chưa có thuốc chữa.

hình ảnh tế bào gốc
Hình ảnh của một tế bào gốc trưởng thành qua kính hiển vị điện tử. Tạo bởi Robert M. Hunt. Nguồn Wikipedia

Các loại tế bào gốc?

Tuỳ theo cách tham chiếu sẽ có cách phân loại khác nhau về tế bào gốc. Nó giống như nhiều thang đo (centimet (cm) và inches (in)) trên cùng một cây thước đo độ dài vậy.

Phổ biến nhất, các loại tế bào gốc thường được chia ra như sau:

  • Tế bào gốc toàn năng (Totipotent or Omnipotent Stem Cells)
  • Tế bào gốc vạn năng (Pluripotent Stem Cells)
  • Tế bào gốc đa năng (Multipotent Stem Cells)
  • Tế bào gốc Oligopotent (Oligopotent Stem Cells)
  • Tế bào gốc đơn năng(Unipotent Stem Cells)

Xem chi tiết tại: Có bao nhiêu loại tế bào gốc?

Tại sao nhiều người quan tâm tìm hiểu về tế bào gốc?

Nghiên cứu tế bào gốc có thể giúp giải thích các tình trạng nghiêm trọng như dị tật bẩm sinh và ung thư xảy ra như thế nào. Một ngày nào đó, tế bào gốc có thể được sử dụng để tạo ra các tế bào và mô để điều trị nhiều bệnh. Ví dụ như bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer, tổn thương tủy sống, bệnh tim, tiểu đường và viêm khớp.

Cụ thể, theo Mayo Clinic nghiên cứu công nghệ tế bào gốc có thể giúp:

  • Tăng cường hiểu biết về cách các bệnh xảy ra. Bằng cách quan sát các tế bào gốc trưởng thành thành các tế bào trong xương, cơ tim, dây thần kinh, các cơ quan và mô khác, các nhà nghiên cứu và bác sĩ có thể hiểu rõ hơn về cách các bệnh và tình trạng phát triển.
  • Tạo ra các tế bào khỏe mạnh để thay thế các tế bào bị bệnh (y học tái tạo). Tế bào gốc có thể được hướng dẫn để trở thành các tế bào cụ thể có thể được sử dụng để tái tạo và sửa chữa các mô bị bệnh hoặc bị hư hỏng ở người. Các nhà nghiên cứu tiếp tục nâng cao kiến ​​thức về tế bào gốc và các ứng dụng của chúng trong y học cấy ghép và tái tạo.

Tế bào gốc có ở đâu?

tế bào gốc có ở đâu?
Tế bào gốc có ở nhiều nơi khác nhau. Nguồn Vinmec

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một số nguồn tế bào gốc gồm tế bào gốc phôi, tế bào gốc trưởng thành.

Tế bào gốc phôi (embryonic stem cell)

Phôi được sử dụng trong nghiên cứu tế bào gốc phôi đến từ trứng được thụ tinh tại các phòng khám thụ tinh trong ống nghiệm nhưng không bao giờ được cấy vào tử cung của người phụ nữ.

Đây là những tế bào gốc đa năng, có nghĩa là chúng có thể phân chia thành nhiều tế bào gốc hơn hoặc có thể trở thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể. Tính linh hoạt này cho phép các tế bào gốc phôi được sử dụng để tái tạo hoặc sửa chữa các mô và cơ quan bị bệnh.

Tế bào gốc trưởng thành (adult stem cell)

Tế bào gốc trưởng thành có 3 loại chính gồm:

  • Tế bào gốc máu (HSCs)
  • Tế bào gốc trung mô (MSCs)
  • Tế bào gốc biểu mô (EpSCs)

Tế bào gốc máu

Tế bào gốc máu (Hematopoietic Stem Cell – HSCs) là tế bào nguyên thủy có thể sinh trưởng và phát triển thành nhiều loại tế bào máu khác nhau bao gồm: bạch cầu, hồng cầu, và tiểu cầu. Tế bào gốc tạo máu có thể được tìm thấy trong máu ngoại vi, tủy xương, và đặc biệt nhiều trong máu cuống rốn trẻ sơ sinh.

Tế bào gốc trung mô

Tế bào gốc trung mô (Mesenchymal Stem Cell- MSCs) là những tế bào nguyên thuỷ đa năng, có khả năng tự tăng sinh và biệt hóa thành các tế bào thuộc mô liên kết như mỡ, xương, sụn và các loại tế bào chức năng khác như tế bào thần kinh, gan, tụy, thận… Đây là loại tế bào gốc được phân tách từ mô dây rốn.

Tế bào gốc biểu mô

Tế bào gốc biểu mô (Epithelial Stem Cells – EpSCs) là những tế bào nguyên thuỷ có khả năng biệt hoá thành các tế bào sừng (là những tế bào bề mặt da), tế bào gan và tế bào sản sinh chất nhầy mucin….để che phủ bề mặt như da, lớp che đậy mặt trong của các cấu trúc rỗng như ruột, đường hô hấp. Đây là loại tế bào gốc khó phân lập, và chúng được trích xuất từ màng dây rốn.

Phân loại tế bào gốc
Phân loại tế bào gốc

Tế bào gốc còn được phân loại dựa trên khả năng biệt hóa (những gì chúng có thể biến thành), xem thêm: Có bao nhiêu loại tế bào gốc?

Lưu trữ tế bào gốc

Trước sự ra đời của nhiều phương pháp điều trị mới sử dụng tế bào gốc, tế bào gốc sẽ được thu thập, xử lý, kiểm tra chất lượng và lưu trữ lại. Mục đích của việc lưu trữ tế bào gốc là phục vụ điều trị cho chính người đó hoặc các thành viên khác trong gia đình khi có vấn đề về sức khỏe.

Lưu trữ tế bào gốc cho con
Lưu trữ tế bào gốc cho con

Hiện nay tại Việt Nam bạn có thể lưu trữ tế bào gốc bằng cách:

Mặc dù tế bào gốc cũng có ở tủy xương và răng sữa, hiện nay tại Việt Nam chưa có cơ sở y tế nào cung cấp dịch vụ lưu trữ tế bào gốc từ những cơ quan này.

Lưu trữ tế bào gốc từ dây rốn trẻ sơ sinh

Việc lưu trữ tế bào gốc máu cuống rốn của trẻ giúp bảo đảm sức khỏe của chính trẻ trong tương lai hoặc các thành viên khác trong gia đình. Đây là nguồn “Tế bào gốc trẻ”, có khả năng phù hợp miễn dịch cao phục vụ cho:

  • Điều trị cho con trong cả cuộc đời.
  • Điều trị bệnh cho người nhà (anh chị em, bố mẹ, ông bà,…) và cho cộng đồng người khi có chỉ số sinh học phù hợp.
  • Tế bào gốc máu cuống rốn là phao cứu sinh để điều trị nhiều bệnh, dựa trên khả năng biến đổi độc nhất vô nhị của tế bào gốc máu cuống rốn thành các loại tế bào máu.

Hiện nay, tế bào gốc từ máu cuống rốn có thể được sử dụng để điều trị nhiều loại ung thư máu, thay thế tủy xương và sửa chữa các rối loạn do di truyền.

tế bào gốc điều trị được những bệnh gì
Tế bào gốc rất có tiềm năng điều trị các bệnh hiểm nghèo

Một số bệnh lý thường được chỉ định điều trị bằng ghép tế bào gốc máu cuống rốn như: Bạch cầu cấp dòng lympho, bạch cầu cấp dòng tủy, bạch cầu mãn tính dòng tủy, hội chứng loạn sinh tủy, suy giảm miễn dịch kết hợp trầm trọng, thiếu máu Fanconi, suy tủy nặng, lymphoma Non-Hodgkin, bệnh Thalassemia, suy tủy dòng hồng cầu, thiếu máu hồng cầu liềm.

Đặc biệt, tế bào gốc máu cuống rốn có khả năng tái tạo các tế bào máu khỏe mạnh với tốc độ nhanh hơn. Cho nên việc sử dụng các tế bào gốc để điều trị bệnh cũng vì thế mà trở nên khả quan hơn. Ngoài ra, việc thu thập máu cuống rốn tương đối dễ dàng, không gây đau đớn và không có rủi ro gì đối với cả mẹ và trẻ sơ sinh.

Xem thêm: Lưu trữ tế bào gốc từ dây rốn tại Medeze Việt Nam

Lưu trữ tế bào gốc từ mô mỡ người trưởng thành

Từ mô mỡ có thể tách được tế bào gốc trung mô AD-MSCs. Tế bào gốc trung mô là một trong những loại tế bào gốc có nhiều “quyền năng” nhất mà con người có thể nghiên cứu nhiều nhất trong việc ứng dụng điều trị và chống lão hoá.

Xem thêm: Lưu trữ tế bào gốc từ mô mỡ tại Medeze Việt Nam

Sự thật về tế bào gốc trong thẩm mỹ

Việc sử dụng sản phẩm tế bào gốc tại Việt Nam vẫn còn đang ở giai đoạn nghiên cứu, chỉ mới có một số bệnh viện lớn lớn như Bạch Mai, Việt Đức, Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương… được phép áp dụng trong điều trị bệnh lý chứ không áp dụng trong thẩm mỹ.

Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế cũng cho biết, không cấp phép lưu hành cho bất cứ mỹ phẩm tế bào gốc nào do quy định tất cả các thành phần, sản phẩm có nguồn gốc từ những hệ, cơ quan của con người không được phép sử dụng trong mỹ phẩm.

Thực chất, các sản phẩm tế bào gốc trong thẩm mỹ ngoài thị trường là các sản phẩm được nuôi cấy từ tế bào gốc nhung hươu, táo… Sau khi được nuôi cấy, tế bào này sẽ nhân lên và tiết ra một chất gọi là cytokine nhằm tạo ra môi trường nuôi dưỡng cho tế bào. Sau đó, các dịch ngoại bào này sẽ được hút ra, cho vào lọ và được gọi chung thành sản phẩm tế bào gốc.

Vì là chất dinh dưỡng nên nó sẽ không chứa nhân tế bào hay ADN. Sản phẩm tế bào gốc này không có yếu tố tăng trưởng nên không thể xóa nhăn hay điều trị sẹo. Muốn làm được điều đó, cần có chất nội bào. Phải phá vỡ màng tế bào mới lấy được nó.

Xem thêm: Tác dụng của tế bào gốc trong thẩm mỹ hiện nay như thế nào?