Các nghiên cứu trong thời gian gần đây cho thấy liệu pháp tế bào gốc có thể cải thiện những triệu chứng của các bệnh tự miễn thông qua các cơ chế: Điều chỉnh miễn dịch, điều biến miễn dịch và cấy ghép tế bào gốc đã qua chỉnh sửa gene. Với liệu pháp tế bào gốc, các nhà nghiên cứu hi vọng sự tiến triển của các bệnh tự miễn dịch có thể được làm chậm lại, thậm chí có thể được chữa khỏi trong tương lai.

Các bệnh tự miễn là gì?

Các bệnh tự miễn dịch xảy ra khi hệ thống miễn dịch tấn công các mô bình thường của cơ thể. Hệ thống miễn dịch đóng vai trò bảo vệ cơ thể chống lại vi khuẩn và vi rút, hệ miễn dịch sẽ ngay lập tức kích hoạt các tế bào bảo vệ khi phát hiện ra chúng. Trong một bệnh tự miễn, hệ thống miễn dịch coi các mô và cơ quan khác nhau của cơ thể, chẳng hạn như khớp và da, là ngoại lai và tấn công chúng. Ví dụ, bệnh tiểu đường loại 1 là một bệnh tự miễn dịch, hệ miễn dịch tấn công các tế bào tuyến tụy khỏe mạnh của cơ thể, bệnh viêm khớp dạng thấp hệ miễn dịch tấn công màng bao quanh khớp gây ra viêm, dẫn tới phá hủy sụn và xương trong khớp.

viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn dịch phổ biến
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh tự miễn dịch phổ biến, ảnh hưởng tới sụn và xương trong khớp. Ảnh Mayo Clinic.

Theo NCBI, phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh tự miễn dịch cao hơn 2,7 lần so với nam giới, hiện nay có ít nhất 80 loại bệnh tự miễn dịch và gần như bất kì bộ phận nào trên cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng. Các bệnh tự miễn được phân loại thành hai loại: rối loạn hệ thống và rối loạn cơ quan cụ thể (cục bộ).

Trong bệnh tự miễn hệ thống, đáp ứng tự miễn nhằm vào các kháng nguyên tự phân bố ở các cơ quan khác nhau dẫn đến tổn thương mô lan rộng. Hầu hết các khu vực bị ảnh hưởng bao gồm khớp, da, thận, tim, phổi và các tế bào hồng cầu. Mặt khác, rối loạn cục bộ hiện diện trên một cơ quan cụ thể.

Một số bệnh tự miễn phổ biến như:

Rối loạn hệ thống Rối loạn cục bộ
Viêm khớp dạng thấp Nội tiết: đái tháo đường
Lupus ban đỏ hệ thống (SLE) Tiêu hóa: Bệnh Crohn
Bệnh xơ cứng bì Thần kinh: đa xơ cứng

Hiện nay, các tình trạng tự miễn được điều trị bằng các chất ức chế miễn dịch như steroid, methothrexate, cyclosporine và gần đây là infliximab (Remicade). Mặc dù tạo ra sự cải thiện tạm thời, nhưng các phương pháp này có khả năng gây ra các tác dụng phụ lâu dài, cũng như cần điều trị suốt đời.

Các bệnh tự miễn dịch phổ biến nhất

Một số bệnh tự miễn phổ biến nhất gồm:

Viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp (RA) là một bệnh tự miễn do hệ thống miễn dịch tấn công các khớp. Bệnh này dẫn đến tình trạng viêm ở các khớp gây ra các triệu chứng đau, đỏ, sưng và nóng khớp. Viêm khớp dạng thấp là một bệnh mãn tính và có xu hướng bắt đầu sau 30 tuổi.

Lupus toàn thân

Lupus là do hệ thống miễn dịch nhận thức được nhiều mô và cơ quan của cơ thể là ngoại lai. Nó ảnh hưởng đến rất nhiều cơ quan, bao gồm da, khớp, thận, não và tim. Đau khớp, suy nhược và phát ban trên da là những triệu chứng phổ biến nhất.

Bệnh tiểu đường

Tuyến tụy sản xuất insulin, một loại hormone giúp điều chỉnh lượng đường trong máu. Trong bệnh tiểu đường tuýp 1, hệ thống miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Kết quả là, insulin không thể được sản xuất trong cơ thể, dẫn đến lượng đường trong máu cao. Lượng đường trong máu cao gây hại cho các cơ quan và mô khác nhau như mạch máu, tim, thận, mắt và dây thần kinh.

bệnh tiểu đường
Xét nghiệm tiểu đường. Ảnh Healthline.

Xem thêm: Tế bào gốc điều trị bệnh tiểu đường

Viêm tuyến giáp Hashimoto

Trong bệnh Hashimato, tuyến giáp bị ảnh hưởng và giảm sản xuất hormone tuyến giáp. Các triệu chứng của nó bao gồm tăng cân, không chịu được nóng và lạnh, mệt mỏi, rụng tóc và bướu cổ.

Bệnh vẩy nến

Tế bào da thường phát triển và rụng đi khi chúng không còn cần thiết nữa. Bệnh vẩy nến khiến các tế bào da nhân lên rất nhanh. Các tế bào da dư thừa được tạo ra tạo ra mảng bám hoặc phát ban đỏ loang lổ trên da được bao phủ bởi vảy trắng.

Viêm cột sống dính khớp

Viêm cột sống dính khớp là một bệnh tự miễn ảnh hưởng đến cột sống. Các xương cột sống (đốt sống) dính chặt vào nhau, tạo ra sự hạn chế vận động ở cột sống.

Đa xơ cứng

Bệnh đa xơ cứng là một căn bệnh xảy ra khi hệ thống miễn dịch tấn công lớp vỏ myelin bảo vệ xung quanh các tế bào thần kinh. Tổn thương vỏ myelin ảnh hưởng đến việc truyền thông điệp giữa não và cơ thể. Tổn thương này dẫn đến các triệu chứng như buồn ngủ, suy nhược, các vấn đề về thăng bằng và đi lại khó khăn.

Bệnh celiac

Quá mẫn với gluten, một loại protein tồn tại trong các sản phẩm ngũ cốc như lúa mạch, lúa mì và lúa mạch đen, được thấy ở bệnh nhân celiac. Hệ thống miễn dịch tấn công gluten cũng làm tổn thương thành ruột non và gây viêm. Tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn là một trong những triệu chứng của bệnh này.

Cơ chế và quá trình tế bào gốc điều trị tự miễn

Điều trị bệnh tự miễn bằng tế bào gốc được ghi nhận là phương pháp mới mà các nhà khoa học đang tiếp tục nghiên cứu.

Ghép tủy xương hoặc ghép tế bào gốc là phương pháp điều trị bệnh tự miễn với mục đích tái tạo lại hệ thống tự miễn dịch đã được áp dụng thành công trong điều trị một số bệnh như lupus ban đỏ hệ thống, bệnh xơ cứng bì, bệnh xơ cứng rải rác, viêm khớp dạng thấp, viêm đa khớp.

  • Tế bào gốc có khả năng biến thành tế bào khỏe mạnh, thay thế các tế bào đã hư hỏng của các cơ quan bị tổn thương và do đó, chúng được sử dụng trong điều trị các bệnh tự miễn dịch.
  • Số lượng tế bào được dùng trong điều trị sẽ xác định theo tuổi và cân nặng của bệnh nhân. Điều trị được thực hiện bằng cách sử dụng tế bào gốc trung mô (lấy từ dây rốn trẻ lúc sinh, mô mỡ hoặc tủy xương của chính bệnh nhân)
  • Việc điều trị của bệnh nhân được quyết định tùy theo tình trạng bệnh. Có thể thực hiện 3 đợt cách nhau 45 ngày hoặc trong 3 ngày liên tục. Tế bào gốc được đi vào cơ thể qua đường tĩnh mạch.
  • Phác đồ điều trị được điều chỉnh chính xác theo tình trạng của bệnh nhân và mỗi bệnh nhân có thể áp dụng một phác đồ khác nhau.
  • Tỷ lệ thành công của phương pháp điều trị tỷ lệ với tuổi của bệnh nhân và thời gian mắc bệnh. Nếu bệnh đã tiến triển nặng, liệu pháp tế bào gốc có thể phải lặp lại nhiều lần. 85% thành công đạt được trong việc  thuyên giảm triệu chứng hoặc điều trị dứt điểm bệnh. Tuy nhiên, 50% bệnh nhân phải điều trị lại trong vòng một năm.

Tình hình ứng dụng hiện nay tại Việt Nam

Vào năm 2021, Bệnh viện trung ương quân đội 108 đã ứng dụng ghép tế bào gốc CD34 để điều trị thành công bệnh nhược cơ cho bệnh nhân Nguyễn Thị Vân Anh. Đây là ca bệnh đánh dấu mốc lần đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng thành công ghép tế bào gốc CD34 điều trị bệnh nhược cơ, mở ra hướng điều trị mới cho các bệnh nhân ở nhóm bệnh tự miễn. Kỹ thuật này là một trong hai nội dung nghiên cứu chính thuộc đề tài độc lập cấp Nhà nước “Nghiên cứu sử dụng tế bào gốc tạo máu tự thân điều trị bệnh nhược cơ và lupus ban đỏ hệ thống”.

Sau hơn 1 năm chuẩn bị, 90 ngày thực hiện kỹ thuật, những ngày căng thẳng cân não, theo dõi bệnh nhân sát sao, từ quá trình diệt tủy, đưa cơ thể bệnh nhân về trạng thái không có khả năng đáp ứng miễn dịch để sẵn sàng ghép, thực hiện ghép tế bào gốc CD34 và theo dõi quá trình mọc ghép hàng ngày, các bác sỹ phải đếm từng tế bào, lo lắng và hy vọng…

Với kết quả mọc ghép theo đúng tiến độ, biểu hiện lâm sàng bệnh nhân có thể vận động được, ngày 29/6/2021 bệnh nhân đã được ra viện trong sự vui mừng phấn khởi của CBNV Bệnh viện TWQĐ 108 cũng như bệnh nhân và gia đình.

điều trị thành công
Bệnh nhân Vân Anh chụp ảnh kỷ niệm cùng Ban Giám đốc Bệnh viện và các bác sĩ điều trị trực tiếp. Ảnh bệnh viện 108.

Ca bệnh này không chỉ mở ra hướng điều trị mới mà còn thể hiện trình độ chuyên môn của các y bác sỹ Việt Nam đã và đang làm chủ các kỹ thuật chuyên sâu trong kỷ nguyên mới của y học thế giới – ứng dụng của tế bào gốc để điều trị thành công nhiều bệnh nan y hiện nay.

Xem thêm: Lưu trữ tế bào gốc giúp điều trị được những bệnh nào?

Live your life you love!

sent from Medeze with ❤️!