Tế bào gốc trưởng thành là gì? Có nguồn gốc từ đâu?

Tế bào gốc trưởng thành (Adult Stem Cells – ASCs) là những tế bào nằm trong các phần mô như xương, tim, da,… trên khắp cơ thể của con người. Tế bào gốc trưởng thành được sử dụng phổ biến trong việc điều trị bệnh cũng như nghiên cứu trong y học.

Tế bào gốc trưởng thành (ASCs) và ưu điểm của tế bào

Tế bào gốc trưởng thành là gì?

Tế bào gốc trưởng thành (Adult Stem Cells – ASCs) được tìm thấy nhiều ở các loài động vật có vú, đặc biệt là con người, chúng nằm rải rác khắp các bộ phận trên cơ thể. Đặc điểm của tế bào trưởng thành chính là có thể phân tách và biệt hóa thành các loại tế bào khác. Chúng chịu trách nhiệm cho việc phân chia, tái tạo các tế bào mới thay thế các tế bào bị hư hại hoặc chết do chấn thương, bệnh tật.

Ưu điểm của tế bào gốc trưởng thành

Tế bào gốc trưởng thành mang trong mình tiềm năng lớn để ứng dụng trong điều trị và tái tạo mô trong cơ thể con người. Tế bào gốc trưởng thành mang lại nhiều thành tựu ấn tượng trong điều trị nhiều căn bệnh nguy hiểm, đặc biệt là ung thư. Do đó, loại tế bào này đã và đang được nghiên cứu và sử dụng khá rộng rãi.

Ưu điểm của tế bào gốc trưởng thành

Ưu điểm của tế bào gốc trưởng thành

Tế bào gốc trưởng thành có ở đâu trong cơ thể?

Tìm hiểu về vị trí và nguồn gốc của tế bào gốc trưởng thành trong cơ thể là điều cực kỳ quan trọng để nghiên cứu và ứng dụng chúng trong các phương pháp điều trị bệnh. Sau đây là một số vị trí trong cơ thể chứa tế bào trưởng thành.

Tuỷ xương

Tủy xương có lượng tế bào gốc trưởng thành khá phong phú, trong tủy xương chứa nhiều nhất hai loại tế bào gốc trưởng thành là tế bào gốc tạo máu HSCs và tế bào gốc trung mô MSCs. Chúng ta có thể thu thập tế bào trưởng thành từ tủy xương thông qua việc chọc hút trực tiếp từ xương chậu.

Từ mô mỡ

Tế bào gốc trưởng thành trong mô mỡ mang những đặc tính gần giống với tế bào trưởng thành trong tủy xương. Loại tế bào này được tìm thấy trên khắp cơ thể người nên chúng dễ dàng được thu thập nhanh chóng.

Với lượng mô mỡ có sẵn, chúng ta có thể thu thập tế bào gốc mô mỡ với số lượng lớn và cấy ghép ở bất kỳ thời điểm nào. Ngoài ra chúng có thể được nuôi cấy, tăng sinh và lưu trữ để điều trị khi cần thiết.

Tế bào gốc trưởng thành có trong mô mỡ

Tế bào gốc trưởng thành có trong mô mỡ

Từ máu ngoại vi

Tế bào gốc trưởng thành có thể thu thập được từ máu ngoại vi, tuy nhiên chúng lại có số lượng thấp. Do đó, khi cần thu nhận loại tế bào gốc trưởng thành này, chúng ta sẽ phải dùng thuốc để kích thích và làm tăng tỷ lệ của chúng.

Từ máu dây rốn

Tế bào gốc trưởng thành được thu thập từ tĩnh mạch của dây rốn có chức năng tạo máu. So với các tế bào khác, tế bào gốc trưởng thành từ máu dây rốn có ưu điểm nổi trội hơn là chưa bị hư hại do đột biến hay bệnh tật.

Tế bào gốc trưởng thành từ máu dây rốn

Tế bào gốc trưởng thành từ máu dây rốn

Từ mô dây rốn

Mô dây rốn chứa nhiều loại tế bào trưởng thành, nhiều nhất chính là tế bào gốc trung mô. Tế bào gốc trưởng thành từ mô dây rốn có tốc độ tăng sinh và khả năng tái tạo lâu hơn so với các dòng tế bào khác.

Từ răng sữa

Răng sữa là nguồn tế bào gốc trưởng thành quý giá của trẻ nhỏ, người ta đã chứng minh rằng tuỷ răng sữa rất giàu tế bào gốc trung mô. Tế bào gốc trung mô từ răng sữa có nhiều ưu điểm vượt trội hơn so với tế bào gốc trung mô có từ tủy xương, mô mỡ, dây rốn,… và nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học.

Răng sữa là nguồn tế bào gốc trưởng thành quý giá của trẻ nhỏ

Răng sữa là nguồn tế bào gốc trưởng thành quý giá của trẻ nhỏ

Các loại tế bào gốc trưởng thành

Tùy thuộc vào tiềm năng biệt hoá thành những loại tế bào chuyên biệt mà tế bào gốc trưởng thành sẽ có tên gọi khác nhau, cụ thể như sau.

Tế bào gốc tạo máu (Hematopoietic stem cells)

Tế bào gốc tạo máu HSCs là một loại tế bào gốc trưởng thành. Tế bào gốc tạo máu  (HSCs) có thể biệt hoá thành hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Các tế bào gốc tạo máu phân chia liên tục để thay thế các tế bào máu già cỗi, chúng chiếm khoảng 0,01% tổng số tế bào trong tủy xương.

Hiện nay, tế bào gốc tạo máu được cấy ghép để hỗ trợ điều trị nhiều bệnh liên quan đến tính miễn dịch như suy giảm miễn dịch bẩm sinh và các bệnh liên quan đến hệ tạo máu như đa u tủy xương, u lympho, thiếu máu, tan máu di truyền,…

HSCs có thể biệt hoá thành 3 loại tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu

HSCs có thể biệt hoá thành 3 loại tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu

Tế bào gốc trung mô (Mesenchymal stem cells)

Tế bào gốc trung mô MSCs – một loại tế bào gốc trưởng thành có thể biệt hóa thành nhiều loại tế bào của mô liên kết như nguyên bào sụn, nguyên bào xương, tế bào mỡ,… Vai trò của chúng là chống viêm, tăng cường miễn dịch, duy trì và sửa chữa các phần mô khi các bộ phận bị thoái hóa hoặc tổn thương nghiêm trọng.

Hiện nay, tế bào gốc trung mô MSCs ở người trưởng thành được lấy từ tủy xương, mô mỡ hay dây rốn. Chúng được sử dụng để chữa trị các bệnh như: tiểu đường, nhồi máu cơ tim, xơ gan, thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp,…

có mấy nhóm tế bào gốc trưởng thành

Tế bào gốc trung mô là một trong những loại tế bào gốc trưởng thành được sử dụng phổ biến

Tế bào gốc biểu mô (Epithelial stem cells)

Hầu hết các tế bào gốc biểu mô ESCs xuất hiện trong lớp lót của đường hô hấp, đường tiêu hóa, nang lông, giác mạc, màng dây rốn,… Loại tế bào gốc trưởng thành này có thể biệt hóa thành các tế bào da, tế bào gan, tế bào giác mạc,…

Tế bào gốc thần kinh (Neural stem cells) 

Từ những năm 1990, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng não chứa các tế bào gốc trưởng thành có khả năng tạo ra các loại tế bào thần kinh NSCs như tế bào đệm hình sao (Astrocyte), tế bào ít nhánh (Oligodendrocyte) và tế bào Neuron. Các tế bào gốc thần kinh này được lấy từ nhiều vùng khác nhau của não (bao gồm cả khối óc) và tủy sống.

Các chứng cứ hiện tại cho thấy NSCs có khả năng tạo ra các loại tế bào trong các mô khác như tế bào máu và cơ bắp. Trên các mô hình nghiên cứu động vật, tế bào gốc thần kinh NSCs đã được chứng minh có khả năng tham gia vào quá trình sửa chữa tổn thương sau đột quỵ, thoái hóa não và bệnh Parkinson,…

Tế bào muse

Vào năm 2010, nhà khoa học Mari Dezawa và nhóm nghiên cứu đã khám phá một nhóm tế bào gốc trưởng thành đặc biệt có trong mô liên kết của hầu hết các cơ quan trong cơ thể, có khả năng biến đổi thành mọi loại tế bào khác, được gọi là tế bào muse (Multilineage differentiating stress enduring cell).

Tế bào muse có khả năng biến hóa mạnh mẽ tương tự như tế bào iPSC và có nhiều ưu điểm: chúng tự nhiên có sẵn trong cơ thể, không đòi hỏi các thay đổi gen phức tạp trong phòng thí nghiệm, không gây tạo u, và dễ dàng đến các vị trí tổn thương để tái tạo mô…

Tế bào muse hứa hẹn có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong tương lai. Tuy nhiên, tỷ lệ tế bào muse trong cơ thể rất thấp, dẫn đến khó khăn trong việc phân lập chúng.

có mấy nhóm tế bào gốc trưởng thành

Tế bào muse có trong các mô liên kết của cơ thể

Tế bào gốc da (Skin stem cells)

Một số tế bào gốc trưởng thành được đặt tên theo vị trí mà chúng cư trú ở trong da như: tế bào gốc nang lông (HFSC), tế bào gốc hắc tố (MeSC), tế bào gốc biểu bì liên nang (IFESC) và tế bào gốc trung bì (DSC). Những tế bào này đều được gọi chung là tế bào gốc da (SSCs).

Tế bào gốc da SSCs có thể tự làm mới và biệt hóa thành các dòng tế bào khác nhau của da. Các tế bào gốc da hoạt động tích cực trong quá trình tái tạo da, diễn ra trong suốt cuộc đời và trong quá trình sửa chữa da sau tổn thương.

Tế bào gốc biểu mô (Epidermal stem cells)

Tế bào gốc biểu mô (EpSCs) có tại lớp đáy của biểu bì da và nang lông. EpSCs được tạo ra từ:

  • Việc di chuyển của máu trong lớp biểu mô.
  • Tạo ra từ tế bào gốc trong nang tóc.
  • Tái tạo tế bào trung mô thành EpSCs.
  • Cảm ứng biệt hóa tế bào gốc phôi thành EpSCs.
  • Sự di chuyển của các tế bào gốc tạo máu hoặc các tế bào gốc mô khác đến mô da dưới sự lưu thông máu cũng sẽ biệt hóa thành EpSCs.

Tế bào gốc biểu mô đóng góp một phần công sức trong quá trình sản xuất tế bào sừng có vai trò quan trọng trong suốt quá trình tạo ra lớp da bảo vệ cho cơ thể. EpSCs hỗ trợ da trong quá trình chữa lành vết thương, điều trị bệnh rối loạn bề mặt nhãn cầu, thoái hoá điểm vàng, thoái hóa thần kinh,…

Tại Medeze, tế bào gốc biểu mô còn được sử dụng để biệt hoá thành nhiều loại tế bào khác như: Tế bào da, tế bào giác mạc, tế bào gan,… nhằm phục vụ cho mục đích điều trị bệnh.

Ứng dụng của tế bào gốc trưởng thành

Tế bào gốc trưởng thành có số lượng phong phú, có thể sử dụng để điều trị các bệnh lý nguy hiểm như các bệnh bạch cầu, bệnh bạch cầu, Parkinson, các nhóm bệnh ung thư, viêm phổi, xơ gan, tiểu đường,… Đối với các bệnh khiếm khuyết do di truyền, việc thu thập tế bào gốc trưởng thành có thể được lấy từ người hiến có mức độ tương đồng miễn dịch phù hợp mà không lo tình trạng thải ghép. Những nguồn tế bào gốc này có thể được thu thập để cấy ghép ngay hoặc lưu trữ.

Tế bào gốc trưởng thành tạo máu từ tủy xương hoặc máu ngoại vi đến nay đã được sử dụng cho hàng triệu ca bệnh trên toàn thế giới. Hiện nay, tế bào gốc trưởng thành đã được nghiên cứu để có thể biệt hóa thành tế bào thần kinh, cơ…, từ đó có thể chữa trị nhiều loại bệnh không chỉ riêng các bệnh lý liên quan đến máu.

Mặt khác, tế bào gốc trưởng thành từ tủy xương, mô mỡ, dây rốn,… cũng được ứng dụng phổ biến. Theo thống kê cơ quan quản lý thử nghiệm lâm sàng Hoa Kỳ, trên thế giới có hơn 900 thử nghiệm lâm sàng sử dụng loại tế bào này để hỗ trợ chữa trị các bệnh liên quan đến tổn thương tim mạch, thần kinh trung ương, hệ miễn dịch,…

Bên cạnh đó, những loại tế bào trưởng thành khác như tế bào muse, tế bào gốc thần kinh,… đang được nghiên cứu và tiến hành thử nghiệm lâm sàng, nhưng lại khá hạn chế. Các loại tế bào này đang được xem xét nhằm điều trị đột quỵ, nhồi máu cơ tim cấp tính, chấn thương tủy sống,…

Ứng dụng của tế bào gốc trưởng thành

Ứng dụng của tế bào gốc trưởng thành

Qua bài viết trên, Medeze đã cung cấp tất tần tật mọi thông tin về tế bào gốc trưởng thành và ứng dụng của loại tế bào này trong điều trị và nghiên cứu y học. Hãy tiếp tục đón đọc các bài viết tiếp theo để có thêm thông tin bổ ích.

Medeze – Ngân Hàng Lưu Trữ Tế Bào Gốc – Bảo Hiểm Sức Khỏe Trọn Đời Cho Bé

Địa chỉ:

TP. Hồ Chí Minh

  • C34, Khu Biệt thự Thạnh Xuân, Phường Thạnh Xuân, Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh.
  • 116 Nguyễn Văn Hưởng, Phường Thảo Điền, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

Hà Nội

  • Tòa nhà Icon4, Tầng 16, 243A Đê La Thành, Quận Đống Đa, Hà Nội.

Điện thoại: 1900 633 686.