Tế bào gốc máu là gì? Ứng dụng của tế bào gốc tạo máu trong y học. Đọc ngay bài viết để tìm hiểu về loại tế bào này!
Tế bào gốc máu HSCs đang được sử dụng để điều trị nhiều loại bệnh lý khác nhau, cả ác tính và không ác tính như: bệnh bạch cầu mãn tính và cấp tính, chứng thiếu máu bất sản, thiếu máu Fanconi, suy tủy xương và các bệnh chuyển hóa khác. Vậy tế bào gốc tạo máu là gì? Khả năng biệt hoá của loại tế bào này ra sao? Cùng tìm câu trả lời qua bài viết dưới đây.
1. Tế bào gốc tạo máu là gì?
Theo AABB – Hiệp hội các ngân hàng máu Hoa Kỳ, tế bào gốc máu (Hematopoietic stem cells – HSCs) (hoặc tế bào tiền thân tạo máu (HPC)) là những tế bào gốc tạo máu, chúng có trong máu và tủy xương. Tế bào gốc tạo máu có khả năng hình thành các tế bào máu trưởng thành, chẳng hạn như tế bào hồng cầu (tế bào vận chuyển oxy), tiểu cầu (tế bào giúp cầm máu) và bạch cầu (tế bào chống nhiễm trùng).
Ở động vật có xương sống, tế bào gốc tạo máu đầu tiên phát sinh từ thành nội mô bụng của động mạch chủ phôi trong vùng động mạch chủ (giữa thai kỳ), thông qua một quá trình được gọi là quá trình chuyển đổi nội mô – tạo máu.
Ở người lớn, quá trình tạo máu xảy ra trong tủy xương đỏ nơi chứa tế bào gốc máu. Hầu hết các loại tế bào máu được tạo ra từ sự biệt hoá của một nhóm tế bào gốc máu. Chỉ một lượng nhỏ tế bào gốc máu cũng có thể bắt đầu quá trình tạo máu của cơ thể.
Tế bào gốc tạo máu tạo ra các loại tế bào máu khác nhau, trong các dòng được gọi là dòng tủy và lymphoid. Dòng tủy và dòng lymphoid đều tham gia vào quá trình hình thành tế bào đuôi gai. Tế bào gốc tạo máu có thể biến đổi thành các tế bào máu mang chức năng khác nhau như:
- Hồng cầu để vận chuyển oxy.
- Tiểu cầu để chống chảy máu.
- Bạch cầu để tạo miễn dịch bảo vệ cơ thể.
Tế bào gốc tạo máu chiếm tỷ lệ 1:10.000 tế bào trong mô tủy. Hiện nay cấy ghép tế bào gốc tạo máu được sử dụng trong điều trị ung thư và các rối loạn hệ thống miễn dịch khác.
2. Tế bào gốc tạo máu có ở đâu trong cơ thể người?
Tế bào gốc tạo máu có thể được tìm thấy ở 3 nguồn chính
- Trong tủy xương – mô xốp bên trong xương dài như xương đùi, xương chậu, đốt sống và xương sườn.
- Nhau thai và dây rốn của trẻ sơ sinh
- Máu ngoại vi.
Trong đó, tủy xương (BM) và máu cuống rốn (UCB) là nơi có lượng tế bào gốc máu rất dồi dào. Khi cần thu thập, tế bào gốc máu sẽ được huy động từ tủy xương ra máu ngoại vi với số lượng lớn nhờ sự kích thích bạch cầu hạt từ G – CSF.
3. Các loại tế bào gốc tạo máu
3.1 Tế bào gốc máu từ máu ngoại vi
Nguồn tế bào gốc tạo máu từ máu ngoại vi có tỷ lệ rất thấp. Các tế bào gốc được tạo ra từ tủy xương sẽ lưu thông ra hệ tuần hoàn rồi sau đó trở về tổ chức tủy xương. Quy trình chiết tách tế bào gốc máu HSCs từ máu ngoại vi như sau:
- Vài ngày trước khi thu thập tế bào gốc trong máu ngoại vi, bệnh nhân hay người hiến tặng sẽ phải dùng thuốc để huy động và làm tăng lượng tế bào gốc trong máu ngoại vi. Trong quá trình khi thu thập tế bào gốc máu, người bệnh hoặc người hiến sẽ được kết nối với máy Apheresis (một loại máy có khả năng lọc máu).
- Trong quá trình người bệnh hoặc người hiến được kết nối với máy Apheresis, máu sẽ được vận hành theo quy trình chuẩn để thu thập tế bào gốc tạo máu, còn lại những thành phần không cần thiết sẽ được hoàn trả lại qua đường tĩnh mạch.
- Quá trình thu thập tế bào gốc HSCs tương đối an toàn, người được tách sẽ đau mỏi người do phải nằm trong thời gian dài, hạ Canxi trong máu hay bị đau nhức xương do ảnh hưởng của thuốc kích thích. Những triệu chứng này chỉ ở mức độ nhẹ và luôn được theo dõi cẩn thận từ các bác sĩ trong suốt thời gian kết nối máy Apheresis.
3.2 Tế bào gốc máu từ tủy xương
Tủy xương là nơi trú ẩn chính của các tế bào gốc tạo máu. Người bệnh hay người hiến sẽ được đưa vào phòng phẫu thuật, được gây mê và chọc hút tế bào gốc tại tủy xương ở vùng xương chậu (phía trên vùng mông).
Tủy xương thu thập không được quá 20ml/kg cân nặng và sẽ được dùng Heparin để chống đông, sau đó sẽ được lọc vô trùng để loại bỏ các chất béo và mảnh vụn xương. Khi thực hiện thu thập tế bào gốc máu từ tủy xương, bạn sẽ được các bác sĩ và các nhân viên ý tế kiểm tra sàng lọc, khám sức khỏe, theo dõi và kiểm soát các triệu chứng không mong muốn trong toàn bộ quá trình.
3.3 Tế bào gốc máu từ dây rốn
Tế bào gốc máu dây rốn được lấy từ tĩnh mạch của dây rốn và cũng rất dồi dào tế bào gốc. Thời điểm lấy tế bào gốc dây rốn tốt nhất là ở đoạn giữa của quá trình sinh nở, sau khi trẻ đã ra đời, kẹp dây rốn nhưng bánh rau vẫn còn nằm trong cơ thể mẹ. Kỹ thuật này không ảnh hưởng gì đến sức khỏe của trẻ sơ sinh và người mẹ.
Trong một số trường hợp chưa thu thập đủ số lượng tế bào gốc cần thiết, bác sĩ sẽ lấy thêm máu từ vùng bánh nhau. Sau khi thu thập được tế bào gốc máu, chúng sẽ được lưu trữ để được dùng điều trị bệnh cho chính em bé hay những người có quan hệ huyết thống trong tương lai.
Tế bào gốc tạo máu được lấy từ máu cuống rốn của trẻ sơ sinh là một loại tế bào nguyên thủy, chưa từng trải qua quá trình bệnh tật hay bị đột biến do ảnh hưởng của các yếu tố trong môi trường vi mô. Vì lý do đó, loại tế bào gốc máu này rất có giá trị và được lưu trữ phổ biến nhất.
4. Hoạt động của tế bào gốc tạo máu trong cơ thể
4.1 Tồn tại dạng thể ngủ
Các tế bào gốc tạo máu, giống như tất cả các tế bào gốc trưởng thành, hầu hết tồn tại trong trạng thái không hoạt động hay “thể ngủ”. Chính điều này sẽ giúp cho các tế bào tồn tại trong thời gian dài trong môi trường tủy xương thiếu oxy.
Khi có nhu cầu cần sử dụng, các tế bào gốc tạo máu sẽ được kích thích bằng sự chết hoặc tổn thương tế bào. Lúc này, các tế bào gốc tạo máu sẽ thoát khỏi sự im lặng và bắt đầu phân chia lại một cách tích cực, tạo ra các tế bào máu chuyên biệt.
Bất kỳ rối loạn quá trình chuyển đổi này có thể dẫn đến cạn kiệt tế bào gốc tạo máu cũng như hệ quả là gây thiếu máu trầm trọng.
4.2 Tính vận động
Tế bào gốc tạo máu có tiềm năng vận động cao hơn các tế bào máu chưa trưởng thành khác để vượt qua hàng rào tủy xương. Theo đó, chúng có thể di chuyển trong máu từ tủy xương trong xương này sang xương khác. Chính điều này cho phép các tế bào gốc tạo máu được thu hoạch với số lượng ít trực tiếp từ máu.
Nếu cư trú trong tủy xương, các tế bào gốc tạo máu sẽ phát triển thành hồng cầu, tiểu cầu còn nếu cư trú trong tuyến ức, các tế bào gốc tạo máu sẽ phát triển thành tế bào lympho T.
5. Ứng dụng của tế bào gốc tạo máu trong điều trị bệnh
5.1 Tăng cường chức năng của tuỷ xương
Theo NCBI – Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, tế bào gốc tạo máu được ứng dụng trong việc tạo máu khỏe mạnh cho bệnh nhân bị rối loạn chức năng hoặc cạn kiệt tủy xương. Điều này giúp tăng cường chức năng của tủy xương và tiêu diệt các tế bào khối u ác tính hoặc tạo ra các tế bào chức năng có thể thay thế các tế bào bị rối loạn chức năng.
Ghép tế bào gốc tạo máu thường dùng tế bào gốc có nguồn gốc từ tủy xương, máu ngoại vi hoặc máu dây rốn. Nó có thể là tự thân (tế bào gốc của chính bệnh nhân được sử dụng), allogeneic (tế bào gốc đến từ một người hiến tặng) hoặc syngeneic (từ một cặp song sinh giống hệt nhau).
Ghép tế bào gốc tạo máu thường được thực hiện cho những bệnh nhân bị một số bệnh ung thư về máu hoặc xương tủy, chẳng hạn như đa u tủy hoặc bệnh bạch cầu. Trong những trường hợp này, hệ thống miễn dịch của người nhận thường bị tổn thương sau khi xạ trị hoặc hóa trị. Nhiễm trùng và đào thải là những biến chứng chính của ghép tế bào gốc từ người hiến tặng.
5.2 Ứng dụng tế bào gốc máu trong tái tạo mô
Một trong những công dụng quan trọng nhất của tế bào gốc tạo máu là ứng dụng trong tái tạo mô. Chúng có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình điều trị các bệnh liên quan đến việc cấy ghép. Trong tương lai, thậm chí loại tế bào này còn có thể được dùng để thay thế nội tạng.
Ứng dụng này được sử dụng khả thi nhất trong trường hợp tái tạo mô từ tế bào gốc máu để chữa trị bệnh nhân bị bỏng nặng hay mất da do nhiều nguyên nhân. Ngoài ra, mô được tái tạo từ tế bào gốc tạo máu còn dùng để tái tạo mô sụn trong các trường hợp viêm hay thoái hóa khớp. Điều này đã được nghiên cứu, thử nghiệm khá nhiều và đều đạt được các kết quả tích cực.
5.3 Ứng dụng tế bào gốc máu trong điều trị bệnh tim
Vào năm 2013, tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, nhóm nghiên cứu đã công bố một báo cáo trình bày việc sử dụng tế bào gốc tạo máu của con người để tạo nên các mạch máu trên cơ thể chuột đã được thí nghiệm thành công.
Trong thời gian khoảng 14 ngày từ lúc cấy, các mạng lưới mạch máu đã được hình thành và chất lượng mạch máu mới được đánh giá tốt tương tự như mạch máu tự nhiên. Điều này mang đến một hy vọng mới cho các bệnh nhân tim mạch.
5.4 Ứng dụng tế bào gốc máu trong điều trị thiếu hụt tế bào
Còn một loại bệnh tương tự bệnh tim cũng đang hy vọng có phương pháp điều trị chính là bệnh đái tháo đường type 1. Đối với căn bệnh này, phương pháp điều trị phổ biến nhất chính là ghép tụy, tuy nhiên hiện nay số lượng tụy có thể thực hiện để cấy ghép còn đang trong tình trạng khan hiếm.
Theo phương pháp nghiên cứu, bệnh nhân bị tiểu đường type 1 có thể nhận các tế bào gốc máu mới để thay thế các tế bào insulin đã bị phá hủy. Từ đó giảm được triệu chứng của loại bệnh này.
5.5 Ứng dụng tế bào gốc máu trong điều trị bệnh huyết học
Tế bào gốc tạo máu có thể bổ sung thay thế tất cả các loại tế bào máu. Đồng thời, một số lượng nhỏ tế bào gốc tạo máu có vai trò tự tăng sinh thành tế bào gốc, nhằm duy trì số lượng tế bào gốc nói chung trong cơ thể, sẵn sàng dùng tới khi có nhu cầu. Đặc tính này của tế bào gốc tạo thành nền tảng cơ sở lý thuyết cho kỹ thuật cấy ghép tủy xương.
Hiện nay, tế bào gốc máu đã được ứng dụng rộng rãi trong việc điều trị các bệnh liên quan đến máu như: thiếu máu hồng cầu lưỡi liềm, bệnh ung thư bạch cầu, suy giảm hệ miễn dịch, hay bệnh tự miễn,…Sau những ca chữa trị bằng tế bào gốc máu thành công, chúng sẽ mang lại cho những bệnh nhân một cuộc sống không lo bệnh tật, mang đến những thành công cho nên y học hiện đại.
6. Sự khác biệt giữa MSCs và HSCs là gì?
Các tế bào gốc tạo máu (HSCs) và các tế bào tiền thân của chúng trong tủy xương có trong tủy đỏ, chúng có chức năng tạo ra các tế bào máu như: bạch cầu, hồng cầu, tiểu cầu.
Còn các tế bào gốc trung mô (MSCs) cư trú trong tủy vàng, có khả năng biệt hoá thành các tế bào cơ địa trong tủy xương, bao gồm: tế bào sụn, nguyên bào xương, tế bào mỡ, tế bào nội mô và tế bào cơ.
Tế bào gốc máu HSCs ngày càng được ứng dụng nhiều trong việc điều trị các loại bệnh lý. Để có thể lưu trữ tế bào gốc máu một cách hoàn hảo nhất, đảm bảo cấy ghép thành công cần phải có những trang thiết bị hiện đại, Medeze chính là nơi bạn có thể an tâm gửi gắm niềm tin. Nếu bạn đang cần sự tư vấn hãy liên hệ ngay cho chúng tôi.
Medeze – Ngân Hàng Lưu Trữ Tế Bào Gốc – Bảo Hiểm Sức Khỏe Trọn Đời Cho Bé
- Địa chỉ văn phòng: 116 Nguyễn Văn Hưởng, Phường Thảo Điền, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
- Hotline: 1900 633 686.
