Tế bào gốc lấy từ đâu trong cơ thể người?

Thuật ngữ tế bào gốc có thể gợi lên suy nghĩ về một số loại tế bào hiếm chỉ có thể được tìm thấy ở những vị trí rất cụ thể. Tuy nhiên điều này không đúng. Tế bào gốc khá phổ biến trong cơ thể, xuất hiện ở nhiều cơ quan và mô khác nhau bao gồm não, máu, tủy xương, mô cơ, da, tim và gan.

Ở những khu vực này, tế bào gốc nằm im cho đến khi cần thiết để tái tạo các mô bị mất hoặc bị tổn thương. Chúng có thể làm được điều này vì khả năng độc đáo của chúng là trở thành nhiều loại tế bào khác nhau và tái tạo nhanh chóng.

Xem thêm thông tin về tế bào gốc là gì tại Tế bào gốc là gì? Chúng ta có thể làm gì với nó?

Yếu tố quyết định vị trí lấy tế bào gốc

Mặc dù tế bào gốc có thể được tìm thấy khắp cơ thể và có vẻ như chúng có thể dễ dàng được thu thập nhưng khối lượng và tuổi của tế bào gốc mới là yếu tố chính quyết định nơi chúng được thu thập. Khối lượng rất quan trọng, khối lượng tế bào gốc phải đủ lớn để lưu trữ và sử dụng sau này.

Tuổi tác cũng là một yếu tố vì khi tế bào gốc già đi, chúng mất khả năng sinh sản và biệt hóa thành các loại tế bào khác. Chúng có thể bị nhiễm virut tiềm ẩn hoặc bị ảnh hưởng bởi một số căn bệnh, hoặc chúng có thể đã tiếp xúc với chất độc và bị đột biến.

Tuy nhiên, tách tế bào gốc trưởng thành khỏi mẫu thu thập mới chỉ là bước đầu tiên. Sau đó, các tế bào cần được phát triển đến số lượng đủ lớn để có thể hữu ích cho mục đích lưu trữ hoặc điều trị.

Nơi lấy tế bào gốc trên cơ thể người

Phân loại tế bào gốc
Phân loại tế bào gốc

Các nhà nghiên cứu đã phân loại tế bào gốc dựa trên nguồn gốc của chúng theo cách tương đối gồm:

  • Tế bào gốc phôi (Embryonic stem cells), các tế bào gốc này đến từ phôi thai từ ba đến năm ngày tuổi. Ở giai đoạn này, phôi được gọi là phôi nang và có khoảng 150 tế bào. Đây là các tế bào gốc đa năng, nghĩa là chúng có thể phân chia thành nhiều tế bào gốc hơn hoặc có thể trở thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể.
  • Tế bào gốc trưởng thành (Adult stem cells). Những tế bào gốc này được tìm thấy với số lượng nhỏ trong hầu hết các mô trưởng thành, chẳng hạn như cuống rốn trẻ sơ sinh, tủy xương hoặc mô mỡ…. So với tế bào gốc phôi, tế bào gốc trưởng thành có khả năng hạn chế hơn trong việc tạo ra các tế bào khác nhau của cơ thể.

Xem thêm: Có bao nhiêu loại tế bào gốc?

Tế bào gốc phôi được lấy từ phôi giai đoạn đầu – một nhóm tế bào hình thành khi trứng được thụ tinh với tinh trùng trong ống nghiệm và chỉ được dùng để nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Tế bào gốc trong lưu trữ và điều trị bệnh hiện nay là tế bào gốc trưởng thành.

Các vị trí phổ biến nhất được biết đến để lấy tế bào gốc gồm:

  • Máu và mô dây rốn trẻ sơ sinh
  • Mô nhau thai
  • Tủy xương
  • Máu ngoại vi
  • Mô mỡ
  • Răng sữa

Máu và mô dây rốn trẻ sơ sinh

Tế bào gốc máu cuống rốn được phát hiện vào năm 1978, và sau ca cấy ghép máu cuống rốn đầu tiên vào năm 1988, ngành ngân hàng máu cuống rốn đã được hình thành. Tế bào gốc mô dây được phát hiện vào cuối những năm 90.

lưu trữ máu cuống rốn cho con
Tế bào gốc lấy từ máu cuống rốn trẻ sơ sinh được lưu trữ và sử dụng nhiều nhất hiện nay.

Tế bào gốc máu và mô cuống rốn trẻ sơ sinh có chất lượng đặc biệt, là tế bào gốc dành riêng cho mô tinh khiết nhất và trẻ nhất có thể thu thập và hoạt động hiệu quả hơn so với tế bào gốc trưởng thành từ các nguồn khác. Chúng cũng dễ dàng được thu thập tại thời điểm mới sinh mà không ảnh hưởng tới mẹ và bé.

Mô nhau thai

Nhau thai và các mô nước ối khác cũng là một nguồn phong phú của cùng một loại tế bào gốc được tìm thấy trong máu và mô dây rốn. Và cũng như với mô dây rốn, chúng có thể dễ dàng được thu thập tại thời điểm sinh.

Mặc dù có những điểm tương đồng với mô dây rốn, nhưng điểm khác biệt chính là mô nhau thai có sự pha trộn giữa các tế bào gốc của em bé và mẹ, và để chúng được sử dụng đúng cách trong điều trị tế bào gốc, chúng cần phải được tách biệt. Vì tế bào gốc của người mẹ thường tái tạo nhanh hơn tế bào gốc của thai nhi, nên tế bào gốc nhau thai có nhiều khả năng được bảo quản để sử dụng độc quyền cho người mẹ.

Tủy xương

Tủy xương người trưởng thành rất giàu các tế bào gốc tạo máu giống như các tế bào gốc được tìm thấy trong máu dây rốn trẻ sơ sinh. Để thu thập tế bào gốc từ tủy xương, một cây kim được đưa vào trung tâm mềm của xương và yêu cầu người hiến tặng phải gây mê.

Mặc dù tốt nhất là lấy tế bào gốc từ tủy xương của chính từ người cần nó, nhưng quy trình lấy tủy xương có thể quá sức đối với bệnh nhân hoặc tủy xương của bệnh nhân có thể bị bệnh quá nặng. Nếu đúng như vậy, phải tìm được một người hiến tặng phù hợp.

Có thể khó kiếm được người hiến tặng phù hợp, và thật không may, tất cả các ca cấy ghép tế bào gốc không liên quan về mặt di truyền đều có nguy cơ cao đối với phản ứng tự miễn.

Máu ngoại vi

Máu chứa các tế bào gốc, nhưng không quá nhiều. Để thu thập một số lượng lớn các tế bào gốc từ máu, các tế bào gốc hình thành từ máu và hệ thống miễn dịch trong tủy xương cần phải được đưa ra ngoài và thu thập.

lấy tế bào gốc từ máu
Lấy tế bào gốc từ máu

Quy trình không phẫu thuật được gọi là apheresis. Nó bắt đầu vài ngày trước khi cấy ghép tế bào gốc bằng cách tiêm để các tế bào gốc trong tủy xương đi vào dòng máu. Sau đó, máu được lấy từ một cánh tay và được lọc qua máy để bắt các tế bào gốc từ máu ngoại vi. Phần máu còn lại được đưa trở lại cánh tay còn lại của người hiến tặng thông qua một cây kim khác.

Thật không may, các tế bào gốc này đã được chứng minh là kém hiệu quả hơn so với các tế bào gốc từ máu dây rốn và tủy xương. Trong một phân tích tổng hợp của 9 thử nghiệm với tổng số 1.111 bệnh nhân (nghiên cứu công bố tại https://www.hindawi.com/journals/bmr/2012/834040/), các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng thời gian để ghép xương chậm hơn và tần suất mắc bệnh mảnh ghép so với vật chủ cao hơn trong các ca cấy ghép sử dụng máu ngoại vi so với tủy xương. Các nhà nghiên cứu tin rằng điều này có liên quan đến việc loại bỏ các tế bào gốc khỏi môi trường tủy xương của chúng mặc dù lý do chính xác không rõ ràng.

Mô mỡ

Tế bào gốc mỡ được thu thập từ mô mỡ bằng một thủ thuật giống như hút mỡ xâm lấn và không giống với những tế bào được tìm thấy trong máu dây rốn hoặc tủy xương. Điều này có nghĩa là chúng không được sử dụng để điều trị bệnh ung thư máu và các bệnh mà máu dây rốn hoặc tủy xương điều trị.

Những tế bào gốc từ mô mỡ có triển vọng đối với bệnh tim và thận, chữa lành vết thương và một số bệnh tự miễn dịch.

Răng sữa

Một khám phá tương đối mới là tế bào gốc trong tủy răng. Răng chứa cùng một loại tế bào gốc như mô mỡ vì vậy, một lần nữa, chúng không được sử dụng để điều trị ung thư máu và các bệnh mà máu cuống rốn hoặc tủy xương điều trị.

Còn quá sớm để biết liệu tủy răng có được chứng minh là nguồn chất lượng để thu thập tế bào gốc hay không, và một vấn đề nữa là khối lượng tế bào gốc có trong răng sữa được biết là rất nhỏ.

Tủy răng như một nguồn tế bào gốc là một ý tưởng mới, và có thể nó có tiềm năng, nhưng nó vẫn phải trải qua nhiều năm thử nghiệm, thu thập dữ liệu và phân tích trước khi được áp dụng trong thực tế.

Thực tế

Tế bào gốc có thể được tìm thấy khắp cơ thể, nhưng khối lượng tế bào gốc, độ tuổi, độ tinh khiết của tế bào gốc, tính dễ thu thập, mức độ chúng đã được chứng minh là thành công trong điều trị và dữ liệu lâm sàng… đều là các yếu tố chính về nguồn nào là nguồn ưu tiên để thu thập tế bào gốc. Đây là những yếu tố mà máu và mô cuống rốn đang được lưu trữ và sử dụng nhiểu nhất so với phần còn lại.

Xem thêm: Lưu trữ máu cuống rốn: Mục đích, rủi ro, chi phí và cơ hội

Tham khảo thêm thông tin từ các nguồn